Befana
& Epifania
Όλα όσα θέλεις να μάθεις για τη Μπεφάνα!

Οι μαθητές των Ιταλικών, αλλά και οι φίλοι της ιταλικής κουλτούρας, γνωρίζουν πως οι Ιταλοί εκτός από τον Άι Βασίλη (Babbo Natale), έχουν και την Befana, μια γριούλα καλή, αλλά πολύ άσχημη, που φοράει μακριά φαρδιά φούστα, ποδιά με τσέπες, σάλι, μαντίλι στο κεφάλι, έχει μια μεγάλη γαμψή μύτη με κρεατοελιές και πετάει πάνω σε μια σκούπα για να πάει την παραμονή των Φώτων δώρα στα καλά παιδάκια και κάρβουνο …στα λιγότερο υπάκουα! Τι ξέρουμε όμως για την πραγματική προέλευση της Befana;

Η Befana συγκεντρώνει μια ευρεία ποικιλία παραδόσεων, ειδωλολατρικών και χριστιανικών, που διασταυρώνονται και αλληλοκαλύπτονται, όπως άλλωστε και οι περισσότερες παραδόσεις λαϊκής προέλευσης και ταυτόχρονα θρησκευτικού χαρακτήρα.

Στις 6 Ιανουαρίου, στην πραγματικότητα, η χριστιανική Καθολική Παράδοση εορτάζει τα Θεοφάνεια (Epifania) ως την ημέρα κατά την οποία το Θείο βρέφος αποκαλύφθηκε στους τρεις Μάγους, που ταξίδεψαν ως τη Βηθλεέμ για να το προσκυνήσουν.

Η λέξη "Επιφάνεια" στα Αρχαία Ελληνικά σημαίνει "εκδήλωση-φανέρωση" και ακριβώς απ’ αυτήν προέρχεται και το όνομα “Epiphania” (ύστερο Λατινικό που στα Ιταλικά γράφεται Epifania) και δηλώνει τη Θεία Φανέρωση ("Θεοφάνεια"). 
Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με αρχαιότερες χριστιανικές παραδόσεις, η 6η Ιανουαρίου, αντιστοιχεί επίσης σε δύο άλλες σημαντικές στιγμές στη ζωή του Ιησού Χριστού: η μία είναι η μέρα που βαπτίστηκε στον Iορδάνη ποταμό από τον Ιωάννη το Βαπτιστή (χριστιανική Ορθόδοξη Παράδοση), και η άλλη είναι η ημέρα κατά την οποία ο Ιησούς στη Χαναάν "εκδηλώνεται" με το πρώτο του θαύμα (τη μετατροπή του νερού σε κρασί).

Αλλά ακόμα πιο πριν, στα αρχαία προχριστιανικά χρόνια υπήρχαν σημαντικές επέτειοι τον Ιανουάριο: οι Ρωμαίοι γιόρταζαν την αρχή του έτους, με εορταστικές εκδηλώσεις προς τιμήν του θεού Ιανού (Januarius, απ’ όπου και πήρε το όνομα του ο μήνας αυτός) και της θεάς Strenia (από το όνομα της θεάς προέρχεται η λέξη strenna (δώρο) με την έννοια " Χριστουγεννιάτικο δώρο " ).

 


(Η Θεά Άρτεμις με το άρμα της)

Μάλιστα, στη συνέχεια, επειδή το χρονικό διάστημα μεταξύ Δεκεμβρίου και Ιανουαρίου ήταν ιδιαίτερα δύσκολο για τη γεωργία: ο αυτοκράτορας Αυρηλιανός θέσπισε την 25η Δεκεμβρίου ως "Γιορτή του Ήλιου" και για 12 ημέρες (δηλαδή μέχρι τη "Δωδέκατη Νύχτα" της 6ης Ιανουαρίου) ένας κορμός βελανιδιάς έπρεπε να καίγεται αδιάκοπα, επειδή ο άνθρακας που παρήγαγε (φαίνεται πως από εδώ ξεκινά η σχέση του άνθρακα εκείνου με τα κάρβουνα - carbone - που μοιράζει η Befana στα άτακτα παιδιά!) θεωρείτο οιωνός καλής τύχης για όλο το επόμενο έτος.
Ταυτόχρονα, πίστευαν ότι κατά τις δώδεκα προηγούμενες της 6ης Ιανουαρίου νύχτες, η θεά Άρτεμις πετούσε στον ουρανό μαζί με άλλες θηλυκές οντότητες για να κάνουν το έδαφος πιο εύφορο και γόνιμο.

Στοιχεία που καταμαρτυρούν την σχέση της Befana με την αγροτική ζωή και την ύπαιθρο αποτελούν και τα δώρα που θεωρείται ότι προσφέρει, με πιο χαρακτηριστικά τα καρύδια, τα μανταρίνια και τα πορτοκάλια, αλλά και το ίδιο το κάρβουνο ως δώρο "αρνητικό" μεν, αλλά τόσο σημαντικό στην καθημερινή ζωή.

Όμως, στα χριστιανικά χρόνια η ειδωλολατρική εικόνα της Αρτέμιδος και αυτών των γυναικών μετατράπηκε σε εικόνα κακών και τρομερών μαγισσών, αλλά προφανώς η παλαιότερη θετική κι ευεργετική της φύση δεν μπόρεσε να σβήσει εντελώς.

Για τον εορτασμό της "Befana" αρχίζει να γίνεται λόγος ήδη από τον 13ο αιώνα (γιορτές με πυροτεχνήματα, τραγούδια και χορό). Το 16ο αιώνα “οι Μπεφάνες” (le Befane) είναι πολυάριθμες μάγισσες που φοβίζουν τα παιδιά, ενώ το 17ο αιώνα οι Befane περιορίζονται τελικά σε δύο, μία καλή και μία κακή.

Μόνον αργότερα αρχίζει η "Befana", να αποκτά τον ενιαίο χαρακτήρα που έχει και σήμερα, και πάλι όμως, βλέπουμε να έχει αυτή η ίδια μια ισχυρή δυαδικότητα μανιχαϊστικού τύπου (απ’ τη μια καλή γριά, απ’την άλλη άσχημη μέγαιρα, που φέρνει και δώρα, αλλά και κάρβουνα, στα παιδιά).
Πολλές παραδόσεις σκανδιναβικής προέλευσης για γυναίκες με μαγικές δυνάμεις μπορεί να έχουν συμβάλλει στη διαμόρφωση της απεικόνισης της ως “μάγισσα”.
Την ίδια φιγούρα συναντάμε σε παραλλαγές και σε άλλες χώρες, όπως τη Frau Holle και Frau Berchta στη Γερμανία, για παράδειγμα.




(Η Befana και οι τρεις Μάγοι)

Βεβαίως, ο θρύλος που κυριάρχησε περισσότερο τα τελευταία χρόνια δε θα μπορούσε παρά να είναι χριστιανικής προέλευσης: η Befana λοιπόν μπορεί να είναι μια γριούλα που οι τρεις Μάγοι συνάντησαν στο ταξίδι τους και στην οποία ζήτησαν καθοδήγηση για να βρουν το δρόμο προς τη Βηθλεέμ. Η ηλικιωμένη γυναίκα αρνήθηκε να τους συνοδεύσει, γιατί είχε πολλές δουλειές στο σπίτι και οι Μάγοι προχώρησαν μόνοι τους. Την επόμενη μέρα, ωστόσο, η λύπη την κυρίευσε, το μετάνιωσε και έχοντας χάσει την ευκαιρία να δει τον Ιησού, αποφάσισε να τους ακολουθήσει, αλλά ήταν πια αργά, αφού όσο κι αν έψαξε δεν κατάφερε να εντοπίσει το Θείο βρέφος. Έτσι, έμεινε να αναζητά έκτοτε το μικρό Ιησού, ανάμεσα στα άλλα παιδιά, έχοντας πάντα μαζί της, ως άλλος “Μάγος”, τα δώρα που θα χρειαστεί να προσφέρει.


(Η Santa Lucia στο κάρο με το γάιδαρο της μοιράζει δώρα)

Δεν είναι λίγοι, ωστόσο, εκείνοι που διαπιστώνουν μεγάλες ομοιότητες μεταξύ της Befana και της Santa Lucia (Αγία της όρασης, του φωτός, αλλά και του Φωτισμού κατ’επέκταση), η οποία εορτάζεται 12 ημέρες πριν την 25η Δεκεμβρίου (ενώ η Befana 12 μέρες μετά!).
Συγκεκριμένα στις 12 τα μεσάνυχτα την Παραμονή της εορτής της, όπως και η Befana, θεωρείται ότι φέρνει με το κάρο της που το σέρνει ένας γάιδαρος, παιχνίδια και γλυκά στα καλά παιδιά. Αυτά για να την ευχαριστήσουν αφήνουν λίγο νερό και άχυρο για τον γάιδαρο (σήμερα πια το άχυρο έχει αντικατασταθεί από ψωμί, ή μπισκότα), αλλά δεν πρέπει επ'ουδενί να συναντηθούν μαζί της την ώρα που φέρνει τα δώρα, γιατί αν αποδειχτεί πως δεν ήταν και τόσο …καλά παιδιά κατά τη διάρκεια της χρονιάς η Santa Lucia μπορεί να τιμωρήσει ρίχνοντας τους στάχτη στα μάτια (άλλη μια ομοιότητα με το κάρβουνο της Befana, αλλά και τα μανταρίνια, ή τα πορτοκάλια που της αφήνουν οι μπόμπιρες μαζί με ένα ποτήρι κρασί)!
Μάλιστα, στο Bergamo (μια πόλη στη Βόρεια Ιταλία) τα παιδιά που επισκέπτονται την εκκλησία της Santa Lucia αφήνουν γράμματα με τα δώρα που επιθυμούν (σαν αυτά που γράφουν στον Άι Βασίλη, αλλά και στη Befana!), ενώ λόγω της εορτής της γίνεται πανηγύρι και στήνονται στους γύρω δρόμους πάγκοι με παιχνίδια, μαλλί της γριάς και γλυκά, όπως γίνεται και στη Ρώμη στην Piazza Navona, κατά τον εορτασμό της Befana (αλλά και σε πολλές άλλες πόλεις της Ιταλίας).


(Γράμματα - letterine - που αφήνουν τα παιδιά στην εκκλησία της Santa Lucia)



(Η Piazza Navona στη Ρώμη)



Τελικά, οι μικροί Ιταλοί φίλοι μας έχουν πάμπολλες ευκαιρίες κι αφορμές για να παίρνουν δωράκια…


Μια γλυκιά συνταγή





Το γλυκό κάρβουνο της Μπεφάνα

Ήσασταν καλά παιδιά φέτος; Ή η Befana θα σας φέρει ένα τσουβάλι κάρβουνα; Αν ναι, ας ελπίσουμε τουλάχιστον να είναι γλυκά! Εδώ είναι η συνταγή για το carbone dolce di Befana!

Υλικά

  • 500 g ζάχαρη κρυσταλλική
  • 100 g ζάχαρη άχνη
  • 1 ασπράδι αυγού
  • 1 κουταλιά καθαρό αλκοόλ, από αυτό που χρησιμοποιούμε για να φτιάξουμε σπιτικά λικέρ
  • μαύρη χρωστική τροφίμων ή ένα χρώμα της επιλογής σας (άσπρο, ροζ, μπλε) 

Προετοιμασία

Χτυπάμε το ασπράδι του αυγού μέχρι να γίνει μαρέγκα, προσθέτουμε 200 ​​γρ. ζάχαρη, το αλκοόλ, τη ζάχαρη άχνη και τη βαφή σε σκόνη που θα επιλέξουμε. Το αφήνουμε στην άκρη.

Σε μια κατσαρόλα, όχι πολύ μεγάλη, ρίχνουμε την υπόλοιπη ζάχαρη και την καλύπτουμε με νερό. Ανακατεύουμε, βάζουμε την κατσαρόλα στη φωτιά και αφήνουμε μέχρι να καραμελώσει (περίπου 10/15 λεπτά).

Χαμηλώνουμε τη φωτιά και προσθέτουμε το μείγμα με το ασπράδι αυγού, ανακατεύοντας γρήγορα. Αφήνουμε να ξεκουραστεί λίγα λεπτά.

Ρίχνουμε αμέσως το μείγμα σε ένα καλούπι αντικολλητικό ή ελαφρώς λαδωμένο, πιέζοντας απαλά για να δώσουμε ομαλό σχήμα. Όταν κρυώσει, μπορούμε να το κόψουμε σε μεγάλα παραλληλόγραμμα κομμάτια.

Carbone dolce della Befana

Siete stati buoni quest’anno? Oppure la Befana vi porterà tanto carbone? Se così fosse, speriamo almeno si tratti di quello dolce! Ecco la ricetta per il carbone dolce della Befana!

Ingredienti

  • 500 g di zucchero semolato
  • 100 g di zucchero a velo
  • 1 albume
  • 1 cucchiaio di alcool puro, di quello per preparare i liquori in casa

  • colorante alimentare nero o di un colore a piacere (bianco, rosa, blu) 


Preparazione

Montate l’albume a neve fermissima, unite 200 g di zucchero semolato, l’alcool, lo zucchero a velo e il colorante scelto. Mettete da parte.

In una casseruola non troppo ampia versate lo zucchero semolato rimasto e copritelo completamente d’acqua. Mescolate e mettete sul fuoco. Fate cuocere fino a caramellarsi (circa 10/15 minuti).

Abbassate il fuoco e unite il composto con l’albume, mescolando velocemente. Fate riposare qualche minuto.

Versate subito il composto in uno stampo antiaderente o leggermente unto, pressate leggermente per dargli una forma regolare. Quando è raffreddato potete dividerlo in pezzi.




Εθνική Γιορτή της Befana!
2 – 6 Ιανουαρίου 2014 στην Urbania


Κάνε κλικ ΕΔΩ στην εικόνα για να διαβάσεις το αναλυτικό πρόγραμμα των φετινών εκδηλώσεων

  • Δείτε φωτογραφίες από τις φετινές εκδηλώσεις ΕΔΩ
  • Γράψτε γράμμα (letterina) στην Befana ΕΔΩ και λάβετε την απάντηση με 5€!

Μάθετε στους μικρότερους τι είναι η Befana!

Mπορούν να παρακολουθήσουν τα βίντεο πιο κάτω, ή…

να μάθουν ΕΔΩ πώς να φτιάχνουν μια χειροποίητη Befana

ΕΔΩ μπορούν να παίξουν Online φτιάχνοντας το puzzle της Befana!


Δείτε τα βίντεο για τη Befana!







                     
                     από το e-italika!