Antonio Vassilacchi (l' Aliense): Έλληνες ζωγράφοι στην Ιταλία
Οι ιστορικές συνθέσεις του Αντώνιου-Βασιλάκη-Αλιένσε (l' Aliense) στη Βενετία

6 Νοεμβρίου 2013 / 19.00
(Νίκος Μοσχονάς - Ιστορικός και κριτικός τέχνης, ομοτ. Διευθυντής Ερευνών, ΕIE

Ο ελληνικής καταγωγής ζωγράφος Αντώνιος Βασιλάκης, γνωστός ως L’Aliense (1556- 1629), που έδρασε στη Βενετία και σε άλλες ιταλικές πόλεις, συνέθεσε αξιόλογα έργα με θρησκευτικό, ιστορικό, πολιτικό ή αλληγορικό περιεχόμενο. Ανάμεσα σε αυτά ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ιστορικές συνθέσεις που εκτέλεσε στο Δουκικό Μέγαρο της Βενετίας με κρατική ανάθεση.

*Στα ελληνικά με μετάφραση στα ιταλικά

Πληροφορίες
Ημερομηνία: Τετάρτη, 6 Νοεμβρίου 2013
Ωράριο: 19:00
Τόπος: Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών (Πατησίων 47)
Διοργάνωση: Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών
Σε συνεργασία με: Κέντρο Μελετών Ιονίου
Στα πλαίσια των εκδηλώσεων: Ελλάδα - Ιταλία. Διάλογοι μεταξύ δύο πολιτισμών. Έλληνες ζωγράφοι στην Ιταλία – Ιταλοί ζωγράφοι στην Ελλάδα (16ος-19ος αι.)


Αντώνιος Βασιλάκης
Ο Αντώνιος Βασιλάκης (Antonio Vassilacchi ή l' Aliense) (1556 - 27 Αυγούστου 1629) ήταν σημαντικός Έλληνας αναγεννησιακός ζωγράφος που εργάστηκε κυρίως στην Βενετία και στο Βένετο.

Βιογραφία
Ο Βασιλάκης γεννήθηκε στη Μήλο και έφυγε για τη Βενετία σε μικρή ηλικία. Το 1572 μαθήτευσε στον Πάολο Βερονέζε (Paolo Veronese) και ζωγράφισε πολλές τοιχογραφίες στο επισκοπικό παλάτι του Τρεβίζο, στην εκκλησία Sant'Agata στην Πάδοβα, στην (Montecchia di Crosara) και σε άλλες εκκλησίες της Βενετίας. Η μεγάλη ευκαιρία ήρθε για τον Βασιλάκη μετά την πυρκαϊά που κατέστρεψε το παλάτι των Δόγηδων στη Βενετία το Δεκέμβριο του 1577. ο Aliense (όπως ήταν γνωστός) ήταν ένας από τους ζωγράφους που ανέλαβαν την ανακαίνιση του Παλατιού.

Ο Βασιλάκης αποτέλεσε μέλος της αδελφότητας του Αγίου Νικολάου του Ελληνικού Έθνους, μιας από τις πιο ζωντανές κοινότητες ξένων τον καιρό εκείνο στην Βενετία 1600. Ηταν ακόμα μέλος της αδελφότητας των Ενετών ζωγράφων από το 1584 και είχε αποκτήσει το ψευδώνυμο 'Aliense'. Το ψευδώνυμο προέρχεται από τη Λατινική λέξη alienus, που σημαίνει ξένος και είχε δοθεί στον Βασιλάκη εξαιτίας της ελληνικής του καταγωγής.

Ο Βασιλάκης παντρεύτηκε 3 φορές. Το όνομα της πρώτης του συζύγου που γέννησε το γιο του Στέφανο δεν είναι γνωστό. Ο Στέφανος ακολούθησε τα καλλιτεχνικά βήματα του πατέρα του, έγινε επίσης ζωγράφος και τον βοήθησε στην πραγματοποίηση κάποιων έργων όπως στην Ενθρόνιση του Baldwin της Φλαμανδίας. Δυστυχώς πέθανε νέος πριν ολοκληρώσει την καριέρα του. Ο Βασιλάκης είχε επίσης 2 κόρες. Η δεύτερη του γυναίκα Τζιακομίνα πέθανε το Νοέμβριο του 1609. Ο τελευταίος του γάμος ήταν και ο πιο άτυχος. Ο βιογράφος του Βασιλάκη, Κάρλο Ριντόλφι (Carlo Ridolfi) περιγράφει ένα πίνακα που δείχνει τον ζωγράφο να κουβαλάει στην πλάτη του την γυναίκα του, τη νοσοκόμα της, τον θείο της και τον γιο της από τον προηγούμενο της γάμο. Ο Βασιλάκης συνήθιζε να δείχνει τον πίνακα και να λέει στους φίλους του: "Αυτό είναι το βάρος που θα κουβαλάω μέχρι να πεθάνω".

Ο Aliense πέθανε το Μεγάλο Σάββατο του 1629, σε ηλικία 73 χρονών. Κηδεύτηκε με τιμές στην εκκλησία του San Vitale την επομένη. Η εκκλησία του San Vitale βρισκόταν στην ίδια πλατεία με το σπίτι του και φιλοξενούσε τους πίνακές του Ανάσταση και Ανάληψις του Σωτήρος. Σύμφωνα με τα αρχεία του Βατικανού πέθανε από 12ήμερη ασθένεια με πυρετό και καταρροή.

Έργο
Η δουλειά του Βασιλάκη στο παλάτι των δόγηδων ξεπερνά, αριθμητικά τουλάχιστον, αυτήν των άλλων καλλιτεχνών, αφού ζωγράφισε όλες τις μεγάλες αίθουσες του παλατιού όπως την αίθουσα του Μεγάλου Συμβουλίου (Sala del Maggior Consiglio), την αίθουσα ψηφοφοριών (Sala dello Scrutinio), την αίθουσα της Γερουσίας (Sala del Senato), την αίθουσα του Συμβουλίου των 10 (Sala del Consiglio dei Dieci), και την αίθουσα της πυξιδας (Sala della Bussola). Το 1556 του ζητήθηκε να ζωγραφίσει έναν από τους μεγαλύτερους πίνακες, την Ανάσταση στο παρεκκλήσι του San Marziale. Σχεδίασε και έδωσε τον πίνακα σε chiaroscuro στον Ντομένικο Κρέστι (Domenico Cresti), τον ζωγράφο της Σταύρωσης στην ίδια εκκλησία. Οι 2 πίνακες ανακαινίστηκαν το 1558 και βρίσκονται ακόμα απέναντι από τον άλλο, ψηλά στο μαρμάρινο εικονοστάσιο της εκκλησίας.

Το 1551 ο Βασιλάκης έλαβε παραγγελίες από την Αδελφότητα των Εμπόρων (Scuola dei Mercanti) και λίγο καιρό μετά εργάστηκε στην εκκλησία του San Giovanni Elemosinario λίγα μέτρα μακριά από το εμπορικό κέντρο της Βενετίας στο Ριάλτο. Ζωγράφισε για την εκκλησία του Angelo San Raffaele το 1558. Επίσης πίσω από την πρόσοψη της εκκλησίας του San Zaccaria εκτίθενται τουλάχιστον 4 έργα του Αλιένζε.

Το 1559 οι μοναχοί του μοναστηριού San Giorgio Maggiore αποφάσισαν να ανακαινήσουν την εκκλησία τους. Ανέθεσαν στον Παλλάδιο να πραγματοποιήσει την ανκαίνηση αλλά 21 χρόνια μετά με τον θάνατο του καλλιτέχνη το έργο ήταν ακόμα ημιτελές. Οι μοναχοί κάλεσαν μετά τον Βασιλάκη να επιλέξει το καλύτερο κατά τη γνώμη του σχέδιο του Παλλάδιου για το κεντρικό εικονοστάσιο της εκκλησίας. Στη συνέχεια του ζητήθηκε να ζωγραφίσει ένα δικό του σχέδιο για την εκκλησία. Τα σχέδιά του έγιναν αμέσως αποδεκτά από τη μονή και έτσι δημιουργήθηκε το μεγάλο μπρούτζινο σύμπλεγμα των ευαγγελιστών που στηρίζουν τον κόσμο και τον Κύριο.

Το 1594, ο Aliense, συστημένος από τους μοναχούς του San Giorgio Maggiore, ανέλαβε τη εκτέλεση μιας σειράς πινάκων που αποτελούν τον Κύκλο του Χριστού για την εκκλησία του Αγίου Πέτρου στην Περούτζια. Οι πίνακες είναι σήμερα εκτεθειμένοι στην ίδια εκκλησία .

Το 1602 ο Βασιλάκης ξεκίνησε την αγιογράφηση του καθεδρικού ναού στο Σαλό ενώ η δουλειά του (κυρίως διακοσμητική) στη βίλλα του γερουσιαστή Giovanni Barbarigo στην Noventa Vicentina κοντά στην Μοντανιάνα είναι εντυπωσιακή.

Πηγή: wikipedia

Antonio Vassilacchi
Antonio Vassilacchi (Milos, 1556 – Venezia, 27 agosto 1629) è stato un celebre pittore greco.
Antonio Vassilacchi, (Αντώνιος Βασιλάκης) chiamato l'Aliense fu un pittore di origine greca che operò soprattutto a Venezia e nel Veneto.

Biografia
Nato nell'isola greca di Milos, ancora bambino si spostò con la famiglia a Venezia. I genitori, viste le sue spiccate tendenze artistiche, lo mandarono a bottega a sedici anni dal Veronese. Presto Antonio diventò il suo pupillo e collaborò con lui per una serie di affreschi nel palazzo vescovile di Treviso, poi nella chiesa di Sant'Agata a Padova, a Montecchia di Crosara e in varie chiese a Venezia. Ebbe la sua grande occasione quando un incendio, nel dicembre 1577 distrusse il Palazzo Ducale a Venezia, e lui fu uno dei pittori incaricati di eseguire degli affreschi nel palazzo ricostruito.

Nel 1584 divenne membro della Fraglia dei pittori veneziani, e fu lì che gli venne affibbiato il soprannome di Aliense, dal latino alienus, straniero, perché non era né veneziano, né italiano. Nel 1600 entrò a far parte della Scuola di San Nicolò dei Greci, una confraternita di stranieri fra le più vivaci culturalmente a Venezia.

Ebbe tre mogli, dalla prima nacque il figlio Stefano, che divenne un bravo pittore e collaborò con lui per delle opere da eseguire per l'incoronazione di Baldovino di Fiandra, ma morì giovane. Vassilacchi ebbe anche due figlie una delle quali diventò monaca nel monastero di Santa Chiara, dove il padre aveva dipinto un'Annunciazione. Sposò la sua seconda moglie, Giacomina, il 2 novembre 1609, ma questa morì sei giorni dopo.

Anche l'ultimo matrimonio fu sfortunato. Il suo allievo e biografo Carlo Ridolfi racconta che Vassilacchi mostrava spesso agli amici un suo dipinto, in esso era ritratto lui stesso che trasportava sulla schiena la sua ultima moglie, la sua nutrice, suo zio, e suo figlio Stefano, poi commentava dicendo:"Questo è il peso che dovrò sopportare finché vivo".

Fra i suoi allievi ebbe anche Tommaso Dolabella.

Morì a settantatré anni il sabato di Pasqua del 1629, fu sepolto con grandi onori nella chiesa di San Vidal il giorno di Pasqua. In quella chiesa, che si trovava nello stesso campo dove lui abitava, aveva dipinto una Resurrezione ed una Ascensione.

Opere principali
Le sue opere nel Palazzo Ducale, probabilmente superano quelle di qualsiasi altro singolo artista, in quanto egli dipinse in tutte le principali sale del Palazzo, come la Sala del Maggior Consiglio, la Sala dello Scrutinio, la Sala del Senato, la Sala del Consiglio dei Dieci e la Sala della Bussola.

Nel 1586 gli fu chiesto di dipingere uno dei suoi quadri più grandi, la Resurrezione, nel coro di San Marziale. Fornì il disegno preliminare, in chiaroscuro, della Crocifissione al pittore Domenico Cresti, che poi lo realizzò nella stessa chiesa. I due dipinti, restaurati nel 1958, sono ancora appesi nello stesso luogo, uno di fronte all'altro, ai lati dell'altare maggiore della chiesa.

Nel 1591, dalla Scuola dei commercianti gli fu commissionato un dipinto nella chiesa di San Giovanni Elemosinario, a pochi metri dal centro commerciale di Venezia, il Ponte di Rialto. Nel 1588 dipinse la piaga dei serpenti nella Chiesa dell'Arcangelo Raffaele. All'interno della facciata della chiesa di San Zaccaria sono conservate altre quattro opere dell'Aliense.

Nel 1559 i monaci benedettini di San Giorgio Maggiore decisero di rinnovare il loro refettorio e diedero l'incarico al Palladio di eseguire il lavoro, dopo nel 1565, lo incaricarono di restaurare la Basilica, questi preparò un bellissimo progetto, ma riuscì a seguire i lavori solo fino al 1568, per cui al momento della sua morte, dodici anni dopo, nel 1580, l'opera era ancora incompiuta. L'abate quindi convocò Vassilacchi per selezionare i migliori, a suo parere, per la progettazione preliminare dell'altare maggiore della chiesa. Modesto e gentile com'era, per sua natura, l'Aliense ebbe da dire una buona parola su tutti i bozzetti, questo complicò le cose e rese difficile la scelta. Alla fine, gli fu chiesto di presentare un progetto lui stesso. Questo fu immediatamente accolto e da esso nacque il grande bronzo del gruppo dei Quattro Evangelisti che sostengono il mondo e Dio.

Nel 1594, l'Aliense, raccomandato dai Benedettini di San Giorgio Maggiore, si impegnò a dipingere il ciclo della vita di Cristo per la chiesa di chiesa di San Pietro a Perugia, che apparteneva allo stesso Ordine. I suoi dipinti ancora oggi sopravvivono nella loro configurazione originale.

Nel 1602 iniziò la decorazione del Duomo di Salò, mentre altri lavori - soprattutto decorativi - si possono ammirare nella villa del senatore Giovanni Barbarigo a Noventa Vicentina, vicino Montagnana, e sono veramente pregevoli.

Ritratti dell'artista
Una stampa che lo ritrae, eseguita dall'incisore Giovanni Domenico Campiglia (1692-1768) su disegno di Antonio Pietro Pazzi (1706-1770), è conservata nella Galleria Tadini di Lovere (BG). 

Πηγή: wikipedia